Stel je voor dat er aan de andere kant van het universum een ster zo gigantisch is dat onze eigen zon erbij verbleekt. Nu, deze ster vertoont gedrag dat astronomen met zekerheid doet beweren: we zien mogelijk de laatste momenten van zijn bestaan. WOH G64, op zo’n 160.000 lichtjaar afstand, heeft het afgelopen decennium dramatische veranderingen ondergaan – van kleur tot felheid. Dit zijn typische signalen van een catastrofale finale.
Hipermiljonair in de Grote Magelhaense Wolk
WOH G64 bevindt zich in de Grote Magelhaense Wolk, een dwergsterrenstelsel dat rond onze Melkweg draait. Hoewel kleiner, biedt de omgeving van dit sterrenstelsel ideale omstandigheden voor het ontstaan van gigantische sterren.
De straal van WOH G64 is maar liefst 1540 keer groter dan die van de zon. Als we deze ster op de plaats van onze zon zouden zetten, zou zijn oppervlak zich ver uitstrekken voorbij de baan van Mars. Dit is geen gewone superreus – het is een hipermiljonair, die zijn nucleaire brandstof zonder enige spaarstand verbrandt. Zulke sterren leven kort en sterven spectaculair.
Onverwachte Kleurverandering en Helderheidsdip
Nog niet zo lang geleden werd WOH G64 beschouwd als een van de koudste bekende reuzen – zijn spectrum was dieprood. Maar tussen 2013 en 2014 veranderde hij onverwachts van kleur naar gelig. Dit betekent dat de oppervlaktetemperatuur plotseling met ongeveer 1000 °C steeg.
Alsof dat nog niet genoeg was, is de ster de afgelopen jaren onverwachts met ongeveer twee magnitude helderder geworden. Zulke schommelingen overstijgen normale pulsaties. Voor astronomen is dit een rode vlag aan de kosmische horizon.
Een van de hypotheses is dat de ster feitelijk al langer heter was, maar verborgen werd door dichte stofwolken. WOH G64 verliest snel massa en stoot materie uit via krachtige sterrenwinden. De schil van gas en stof die zich eromheen heeft gevormd, kan wel enkele zonnemassa’s bedragen. De kleurverandering kan een tijdelijk ‘venster’ door deze kosmische gordijn zijn geweest.
Dubbelster of toch één?
Een team van onderzoekers, onder leiding van dr. Gonzalo Muñoz-Sánchez en gepubliceerd in Nature Astronomy, kwam met een intrigerende conclusie: WOH G64 zou geen enkele ster kunnen zijn, maar een dubbelstersysteem.
Volgens deze theorie heeft de massieve, uitgezette hipermiljonair een compacte, dichte begeleider. Deze trekt met zijn zwaartekracht materie uit de buitenste lagen van de reuzenster. Door de extreem dichte gasomgeving kunnen huidige telescopen de twee objecten niet duidelijk onderscheiden, maar er wordt geschat dat ze ongeveer eens per vier jaar om elkaar heen draaien.
Dit soort interactie kan de evolutie en het uiteindelijke lot van de ster flink beïnvloeden, en wel op een onvoorspelbare manier.
Supernova of een stille ineenstorting tot zwart gat?
Astronomen overwegen verschillende scenario’s. Het eerste is een klassieke supernova. Als dat gebeurt, zou het een van de meest spectaculaire vertoningen aan de hemel van het zuidelijk halfrond zijn. De energie van de explosie zou door de polen kunnen breken, terwijl de stofring rond de evenaar een indrukwekkende structuur zou vormen.
Een tweede scenario is nog dramatischer in zijn stilte – een directe ineenstorting tot een zwart gat zonder een duidelijke waarschuwingsflits. Dit zou betekenen dat een van de grootste sterren simpelweg ‘uitdooft’, en een gravitationele afgrond achterlaat.
De derde optie is een fusie van de twee sterren in het systeem, wat de situatie kortstondig zou kunnen stabiliseren, maar de onvermijdelijke einde alleen maar zou uitstellen.
Als WOH G64 explodeert, kan zijn gloed zelfs de legendarische supernova SN 1987A, die ook in de Grote Magelhaense Wolk ontstond, overtreffen. We leven in een tijd waarin kosmische processen, die normaal gesproken miljoenen jaren duren, zich voor onze ogen kunnen voltrekken.
WOH G64 kan een van die zeldzame momenten zijn – een herinnering dat zelfs de grootste sterren slechts tijdelijke gloeiende experimenten zijn in het laboratorium van zwaartekrachts- en nucleaire fysica. Uiteindelijk is het een fascinerende reis om getuige te zijn van de geboorte en dood van het universum, dichtbij en ver weg.
Wat denk jij, zal WOH G64 een spectaculaire supernova worden of een stille ineenstorting in een zwart gat?