Je ziet het liggen in elke supermarkt, wordt aangeprezen als een gouden bron van omega-3, en belandt zonder twijfel in je winkelmandje. Maar boerenkweekzalm is al lang niet meer de onschuldige keuze voor een gezonde maaltijd. Terwijl een deel van de wereld dit product massaal uit de ban heeft gedaan, eten wij in Nederland en onze buurlanden het nog dagelijks – zelfs als we weten wat er schuilgaat achter dat roze vlees.
De zalm uit boerderijen domineert de winkelschappen: goedkoop, makkelijk verkrijgbaar en visueel aantrekkelijk. Maar steeds meer experts spreken zich uit: de veiligheid ervan is lang niet zo vanzelfsprekend als we zouden willen geloven. Het probleem zit niet alleen in het eindproduct, maar in de hele productielijn – van de kweekomstandigheden tot wat er daadwerkelijk in jouw lichaam belandt met die portie vis.
Dichtheid, ziekte en een chemisch dieet
Na de eerste groeifase worden zalmen overgebracht naar grote netten in zee. Hier worden ze in onnatuurlijk hoge dichtheden gehouden. Zulke omstandigheden creëren een ideale broedplaats voor ziektes en parasieten, zoals zeeluizen. Om de verliezen te beheersen, worden in deze boerderijen regelmatig antibiotica, antiparasitaire middelen en andere chemische stoffen gebruikt.
Een Noorse milieuactivist, Kurt Oddekalv, noemt deze productie een ‘dodelijk cocktail van chemicaliën’. De cijfers zijn ontmoedigend: naar verluidt overleeft 15 tot 20 procent van de vissen de kweekperiode niet. Daarnaast lekken resten van voer en medicijnen direct de omgeving in – een serieus milieu- en voedselveiligheidsprobleem.
Het verschil in het vlees dat je eet
Kweekzalm wordt gevoerd met industriële pellets vol vismeel, conserveermiddelen en speciale kleurstoffen. Deze laatste geven het vlees de herkenbare roze tint die consumenten zo waarderen. Onderzoek toont echter aan dat de samenstelling van dit vlees significant verschilt van die van zalm die in het wild is gevangen.
Analyses onthullen een hoger vetgehalte en een hogere concentratie van bepaalde chemische verbindingen. Denk aan PCB’s, dioxines en pesticiden – stoffen die zich ophopen in vetweefsel. Hierdoor wordt kweekzalm steeds vaker gelinkt aan mogelijke langetermijngezondheidsrisico’s.
Experts schatten dat deze verbindingen de schildklierfunctie negatief kunnen beïnvloeden en het risico op vormen van kanker, waaronder long- en leverkanker, kunnen verhogen. De grootste gevaren schuilen voor de meest kwetsbare groepen: zwangere vrouwen, kinderen, ouderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem. Dit zijn geen theoretische discussies meer; dit zijn de exacte argumenten die landen gebruiken om strikte maatregelen te nemen.
Sommige landen zeggen ‘nee’
Gebaseerd op deze inzichten hebben Australië en Nieuw-Zeeland besloten de productie, verkoop en consumptie van kweekzalm te verbieden. Deze beslissingen zijn ingegeven door de mogelijke negatieve gezondheidseffecten, de lagere concentratie omega-3 vetzuren en het extra risico voor zwangere vrouwen.
Deze landen kiezen voor het voorzorgsprincipe: zelfs als een risico niet 100% zeker is, wordt het als te groot beschouwd om te negeren. Ondertussen wordt in andere Europese landen, waaronder Nederland, deze zalm nog steeds als een dagelijks product beschouwd, waarbij de herkomst en samenstelling liever onbesproken blijven.
Wat betekent dit voor jou als consument?
De discussie rond kweekzalm is niet langer alleen voorbehouden aan milieuactivisten of niche-experts. Het raakt direct iedereen die vis koopt met de intentie een gezondere keuze te maken. Het verschil tussen wilde zalm en industrieel gekweekte zalm is meer dan een kwestie van smaak of prijs – het zijn producten met een verschillende oorsprong, samenstelling en risico.
Terwijl sommige landen ervoor kiezen niet langer te experimenteren met de gezondheid van hun consumenten, beginnen andere pas met het stellen van kritische vragen. De keuze, wat je op je bord legt, blijft uiteindelijk aan jou. Zelfs als de informatie over de mogelijke gevolgen steeds luider klinkt.
Wat is jouw ervaring met vis uit de supermarkt? Deel je gedachten hieronder!