Als het ondenkbare gebeurt en u moet afscheid nemen van een naaste, komt er een golf van emoties over u heen. Te midden van het verdriet duikt echter de praktische realiteit op: financiële zaken die dringend aandacht vereisen. Snel toegang krijgen tot de bankrekening van de overledene, misschien met de bekende inloggegevens, lijkt de meest logische oplossing om begrafeniskosten te dekken of lopende uitgaven te regelen. Maar wat als deze ogenschijnlijk snelle oplossing u in een juridisch mijnenveld brengt?
De valkuil: de rekening van de overledene aanraken
Het is verleidelijk om de pinpas of online bankgegevens van de overledene meteen te gebruiken. U associeert die rekening immers met ‘gezamenlijke’ financiën, zeker als u jarenlang een leven heeft gedeeld. Dit is echter precies waar de meeste mensen een cruciale fout maken, met potentieel ingrijpende gevolgen.
Waarom toegang tot de bankrekening van een overledene problematisch is
In Nederland, net als in veel andere landen, wordt het bezit van de overledene na diens overlijden beschouwd als een nalatenschap. Totdat deze nalatenschap officieel is aanvaard en verdeeld door een notaris, bestaat het juridisch gezien als een apart goed. Dit betekent dat zelfs echtgenoten of kinderen niet zomaar mogen beschikken over de gelden op de bankrekening van de overledene.
Juridisch gezien is een bankrekening gekoppeld aan een specifiek individu, niet aan een huishouden of familie. Emotionele argumenten als ‘we leefden zo lang samen, dit waren toch onze gezamenlijke middelen?’ veranderen helaas niets aan de formele regels die van kracht zijn.
Wanneer goede bedoelingen averechts werken
De rechtspraak kent talloze voorbeelden van situaties waarin nabestaanden, in een poging directe nood te lenigen, geld van de rekening van de overledene gebruikten. Dit kan gaan om kosten voor de uitvaart of dagelijkse levensbehoeften. Echter, zelfs met de beste intenties, kan het ongeautoriseerd gebruiken van betaalmiddelen van een overleden persoon worden aangemerkt als een juridisch strafbaar feit. De motivatie achter de handeling, hoe nobel ook, heft de juridische aansprakelijkheid niet op.
Met andere woorden, zelfs als u de enige erfgenaam bent, kan het overmaken van geld naar uw eigen rekening vóór de formele afwikkeling van de nalatenschap tot problemen leiden.
Kan de bank helpen bij begrafeniskosten?
Banken hanteren in principe een strikte lijn: zonder een officiële erfrechtverklaring vinden er geen uitbetalingen plaats. Er is echter een zeer beperkte uitzondering mogelijk. Sommige banken overwegen, in uitzonderlijke gevallen, de directe betaling van begrafeniskosten. Dit vereist doorgaans de overlegging van het overlijdensakte en een officiële factuur van de uitvaartonderneming. Het is belangrijk te onthouden:
- Dit is geen garantie; elke situatie wordt individueel beoordeeld.
- Het geld wordt rechtstreeks aan de dienstverlener betaald, niet aan nabestaanden.
Digitaal erfgoed: een onderschat probleem
Tegenwoordig gaat een nalatenschap verder dan alleen bankrekeningen. Nabestaanden worden steeds vaker geconfronteerd met lopende abonnementen, actieve beleggingsplatformen of zelfs cryptovaluta-wallets die doorlopen en saldo’s kunnen aantasten. Zonder een wettelijke basis proberen deze accounts over te nemen is eveneens riskant. Meestal is het officiële erfrechtproces de enige veilige weg.
Wat te doen als u direct geld nodig heeft?
Is er direct geld nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals een begrafenis of voor levensonderhoud? In Nederland bestaan er gelukkig legale alternatieven die u helpen juridische problemen te vermijden:
- Uitvaarttoeslag: Afhankelijk van de situatie kan er aanspraak worden gemaakt op een uitvaarttoeslag van bijvoorbeeld de SVB.
- Gemeentelijke steun: De gemeente kan in specifieke gevallen financiële ondersteuning bieden. Neem contact op met de afdeling sociaal domein voor de mogelijkheden.
- Werkgeverssteun: Sommige werkgevers bieden regelingen voor werknemers die een naaste verliezen.
Deze voorzieningen zijn juist bedoeld om nabestaanden te ontlasten, zodat u niet gedwongen wordt tot potentieel risicovolle financiële stappen in een al moeilijke periode.
Hoewel de behoefte om alles snel te regelen begrijpelijk is, kan overhaasting op financieel gebied juist meer stress veroorzaken. Het rechtssysteem is hierin helder: tot de formele overdracht van de nalatenschap is er geen ruimte voor eigenzinnig beheer van andermans bankzaken.
Wat zijn uw ervaringen met het regelen van financiële zaken na een overlijden?