Je hebt vast wel eens gehoord: miljarden euro’s worden geïnvesteerd in tramlijnen, fietspaden en overstapstations. Toch lijkt er in de dagelijkse reis van veel Europeanen weinig te veranderen. Een nieuwe, officiële EU-rapportage onthult een harde waarheid: in de meeste grote steden is de auto nog steeds de snelste manier om van de suburbs naar het stadscentrum te komen. Openbaar vervoer, dat de ‘alternatief’ moest worden, blijft vaak op de tweede plaats staan, en soms zelfs zonder kans om in te halen.
De schokkende conclusie van de Europese Rekenkamer
Dit zijn de conclusies van de Europese Rekenkamer, die heeft onderzocht hoe de door de EU gefinancierde duurzame mobiliteitsmaatregelen in de praktijk werken. Er werd niet gekeken naar de reclamevisies van infrastructuur, maar naar één simpele vraag: Kunnen mensen hun werk sneller bereiken zonder auto? Het antwoord viel in veel gevallen tegen, zelfs voor de auditors zelf.
Een analyse van investeringen vs. realiteit (2014-2027)
Het rapport onderzocht de periode van 2014 tot 2027, waarin de Europese Unie ongeveer 60 miljard euro heeft uitgetrokken voor stedelijke mobiliteit. Dit geld ging naar de ontwikkeling van regionale spoorwegen, tramlijnen, fietspaden en ‘multimodale knooppunten’, bedoeld om automobilisten te stimuleren over te stappen op het openbaar vervoer. Maar in de praktijk botst de theorie met dagelijkse files, overstaptijden en de daadwerkelijke routes die mensen nemen.
Katowice: waar investeringen de realiteit niet inhalen
Een van de meest sprekende voorbeelden is Katowice. Auditors vergeleken hier de reis van het voorstedelijke Pyskowice naar het stadscentrum, de Universiteit van Silezië. Drie opties werden geanalyseerd: reizen met de auto, met het openbaar vervoer, en een gecombineerde route met een overstap bij het door de EU gefinancierde knooppunt in Gliwice.
Het resultaat was eenduidig. Zelfs tijdens de spits bleef de auto de snelste optie. Noch de trams, noch de treinen, noch de overstapinfrastructuur boden een concurrerende reistijd. De auditors wijzen erop dat deze situatie het fundamentele argument ondermijnt waarop de investeringen zijn gebaseerd: het idee dat openbaar vervoer tijd bespaart.
Waar wint de auto nog steeds?
Van de zes onderzochte steden – Boedapest, Praag, Lissabon, Lille, Sevilla en Katowice – wist het openbaar vervoer in slechts twee steden daadwerkelijk sneller te zijn dan de auto qua reistijd. Dit waren Boedapest en Praag, waar de transportnetwerken zo zijn ontworpen dat reizen vanuit de voorsteden niet alleen comfortabel, maar ook snel is.
In Sevilla toonde de fiets de beste resultaten, maar zelfs daar werd een probleem duidelijk: fietspaden eindigen vaak bij de stadsgrens. Daarna moeten fietsers de weg delen met ander verkeer, wat niet alleen de voortgang vertraagt, maar ook een veiligheidsrisico vormt. De kern van het probleem?
Vaak is de fietsroute na de rand van de stad minder goed onderhouden of zelfs gevaarlijk.
Het kernprobleem: plannen ’tot de stadsgrens’
Auditors benoemen duidelijk een systemisch probleem. In veel Europese steden beperkt de mobiliteitsplanning zich tot administratieve grenzen, terwijl het overgrote deel van de verkeersstromen juist vanuit de voorsteden komt. Mensen wonen buiten de stad en werken in het centrum, maar transportstrategieën negeren deze realiteit vaak.
Hierdoor slaagt zelfs moderne infrastructuur er niet in om gedrag te veranderen. Als de autoreis korter en eenvoudiger blijft, hebben bestuurders geen motivatie om over te stappen op het openbaar vervoer – ondanks de ecologische argumenten of politieke oproepen. Zonder duidelijke voordelen, geen reden om te veranderen.
Zonder beperkingen, zonder stimulans tot verandering
Katowice valt nog op door een ander aspect: het is de enige stad in het rapport zonder enige beperking op autoverkeer in de centrale zones. Er zijn geen milieuzones of reële beperkingen die bestuurders dwingen alternatieven te zoeken.
Volgens de auditors, zolang de auto de snelste en meest comfortabele optie blijft, en de toegang tot de stad niet wordt beperkt, blijven de discussies over massaal overstappen op het openbaar vervoer theoretisch. Dit is een signaal niet alleen voor Katowice, maar voor vele Europese steden – alleen investeren is niet genoeg als het niet aansluit bij de werkelijke reisgewoonten van mensen. Wat denk jij dat de sleutel is tot succesvol openbaar vervoer?
De inzichten en cijfers in dit artikel zijn gebaseerd op een rapport van de Europese Rekenkamer. De originele bron is te vinden via motoryzacja.interia.pl.