U kent het wel: die vertrouwde Visa- of Mastercard die u moeiteloos gebruikt voor uw dagelijkse aankopen. Maar achter dit gemak schuilt een groeiende zorg binnen Europa. Onze afhankelijkheid van Amerikaanse betaalsystemen wordt steeds meer gezien als een strategisch risico, dat verstrekkende gevolgen kan hebben, vooral in tijden van crisis. Het is tijd om wakker te worden voordat het te laat is.
De dominante greep van Visa en Mastercard
De realiteit is dat een groot deel van de Europese niet-contante betalingen afhankelijk is van systemen die buiten de jurisdictie van de Europese Unie opereren. Visa en Mastercard, samen met andere Amerikaanse giganten zoals PayPal, Apple Pay en Google Pay, domineren vrijwel de gehele Europese infrastructuur voor digitale betalingen. Dit betekent dat uw dagelijkse financiële transacties, bewust of onbewust, onder controle staan van niet-Europese entiteiten.
Zorgen bij centrale banken: Verlies van strategische autonomie
De Europese Centrale Bank (ECB) erkent dit probleem openlijk: Europa heeft zijn strategische autonomie op het gebied van digitale betalingen verloren. Alleen al in de eerste helft van 2024 werden er meer dan 40 miljard kaartbetalingen gedaan binnen de EU. Dat is meer dan de helft van alle niet-contante transacties, en een indrukwekkend aantal van deze transacties worden verwerkt door Amerikaanse netwerken.
De mate van afhankelijkheid verschilt per land. Landen als Ierland en Nederland leunen bijna volledig op Visa en Mastercard. Andere landen, zoals Duitsland (met Girocard) en Frankrijk (met Cartes Bancaires), hebben hun nationale systemen gedeeltelijk behouden. Zweden, daarentegen, staat bekend als een van de meest afhankelijke landen, zelfs de centrale bankgouverneur heeft dit publiekelijk aangekaart.
Is de dreiging echt zo ernstig?
Niet alle economen zijn het eens over de omvang van de dreiging. Sommige analisten beweren dat slechts een klein deel van alle Europese betalingen daadwerkelijk via Amerikaanse netwerken loopt, vooral als je interbancaire en zakelijke afwikkelingen meerekent. Bovendien functioneren veel nationale oplossingen al succesvol binnen de EU voor grensoverschrijdende e-commerce.
Toch kijken centrale banken verder dan de statistieken. Ze analyseren risico-scenario’s. Denk aan geopolitieke spanningen, sancties of technologische geschillen. In zo’n kritieke situatie zou Europa plotseling zonder volledige controle over zijn eigen betalingssystemen kunnen komen te zitten. Dat is een nachtmerrie die vermeden moet worden.
Mobiele betalingen: Nog een laag van afhankelijkheid
De situatie wordt nog complexer door de snelle opkomst van mobiele betaalapps. Apple Pay, Google Pay en PayPal vertegenwoordigen al ongeveer tien procent van alle detailtransacties in de eurozone. Zelfs als we fysieke kaarten zouden afschaffen, blijft Europa dus afhankelijk van niet-Europese technologie-reuzen. Het idee van een digitale euro, een digitale valuta uitgegeven door de centrale bank, wordt steeds vaker naar voren geschoven als oplossing om deze afhankelijkheid te verminderen.
De Digitale Euro: Een oplossing of een politieke puzzel?
Voorlopig is de digitale euro meer een project dan een concrete oplossing. Politieke discussies duren voort, met vragen over de rol van banken, verplichtingen voor handelaren en consumentenprivacy. Zowel banken als burgers tonen nog weinig enthousiasme.
Tegelijkertijd worden er ook andere alternatieven ontwikkeld. Een recent voorbeeld is het Europese betalingssysteem ‘Wero’, waarmee u geld kunt versturen via een telefoonnummer of e-mailadres. Maar dit soort oplossingen kunnen de gevestigde wereldwijde giganten nog niet serieus beconcurreren.
De boodschap is duidelijk: het gaat niet meer om gemak
De discussie over Visa en Mastercard in Europa gaat niet langer alleen over kosten of gebruiksgemak. Het is een vraagstuk van economische veiligheid en politieke onafhankelijkheid. Hoewel Europeanen hun kaarten nog dagelijks blijven gebruiken zonder veel problemen, waarschuwen centrale banken steeds luider: het systeem dat vandaag stabiel lijkt, kan morgen kwetsbaar zijn.
En juist daarom worden standaard betaalkaarten steeds vaker genoemd, niet als symbool van vooruitgang, maar als een potentiële bedreiging.
Wat denkt u? Is uw bankkaart een betrouwbare metgezel, of een stille risicofactor?