Je hebt het vast gehoord: Europa heeft een historische mijlpaal bereikt. In 2025 produceerden we voor het eerst meer elektriciteit uit wind en zon dan uit kolen, gas en olie samen. Dat is meer dan een symbolisch getal; het is het bewijs dat ons energiesysteem op een fundamentele manier aan het veranderen is. Hernieuwbare bronnen zijn niet langer een optie, maar de ruggengraat van onze energievoorziening. Maar hier komt het addertje onder het gras: de echte strijd om jouw energierekening betaalbaar en stabiel te houden, begint nu pas.
De schone energie sprong: van 20% naar 30% in vijf jaar
Een blik op de cijfers leert ons het volgende: volgens het nieuwste Ember European Electricity Review 2025, was in 2025 de opwekking van wind- en zonne-energie goed voor 30% van alle elektriciteit in de EU. Fossiele brandstoffen kwamen uit op 29%. Dit is dus een wereldprimeur voor Europa!
Dr. Petrovich van Ember noemt deze snelle stijging “recordbrekend en ongekend.” In slechts vijf jaar tijd groeide schone energie van 20% naar 30%. Dit laat zien dat de energietransitie niet langer een theoretisch concept is, maar realiteit.
14 EU-landen lopen voorop
Het is indrukwekkend om te zien dat 14 EU-landen nu meer elektriciteit opwekken uit wind en zon dan uit gas of kolen. Dit varieert van zonnige landen als Spanje en Griekenland tot voormalige fossiele ‘afhankelijken’ zoals Hongarije en Nederland. Tien jaar geleden leek dit nog ondenkbaar.
Zonne-energie: de snelste groeier ooit in de EU
De opkomst van zonne-energie in Europa is werkelijk fenomenaal. In 2025 steeg de productie met 20,1%, en dit is het vierde jaar op rij dat de groei boven de 20% uitkomt. Dit betekent dat zonne-energie de snelst groeiende energietechnologie in de geschiedenis van de EU is geworden.
De cijfers liegen er niet om:
- In 2025 bereikte zonne-energie een productie van 369 TWh.
- Dit is meer dan een verdubbeling ten opzichte van 2020.
- Alleen al de stijging in 2025 is vergelijkbaar met de jaarlijkse productie van drie kernreactoren.
De groei in geïnstalleerd vermogen is ook indrukwekkend. De EU heeft in een jaar tijd 65,1 GW aan nieuwe zonne-energiecapaciteit geïnstalleerd. Dit is bijna gelijk verdeeld over grootschalige centrales en systemen op daken. Landen als Hongarije, Cyprus, Griekenland, Spanje en Nederland wekken nu al meer dan 20% van hun elektriciteit op uit zon.
Wind: de tweede grootste stroomleverancier in Europa
Hoewel 2025 geen ideaal jaar was voor windturbines, met minder wind en neerslag, leverden ze toch 17% van de EU-elektriciteit. Ze stegen daarmee boven het gebruik van gas uit. Dit bewijst dat Europa structureel kan leunen op variabele hernieuwbare bronnen; iets wat nog maar tien jaar geleden onmogelijk leek.
Kolen verdwijnen naar de geschiedenisboeken: 19 EU-landen bijna zonder
Het aandeel van kolen in de elektriciteitsproductie is gedaald tot 9,2% – een historisch dieptepunt. Tien jaar geleden was dit nog bijna een kwart van alle EU-elektriciteitsproduktie. Maar liefst 19 EU-landen draaien inmiddels vrijwel zonder kolen. Dit is een van de snelste uitfaseringen van kolen wereldwijd.
De paradox: gas dicteert nog steeds de prijzen
En hier komt de grote grap: hoewel het gasverbruik daalt, blijven gasprijzen de pieken in elektriciteitsprijzen bepalen. Hoe kan dat?
- Gedreven door het tekort aan wind of zon, springen gascentrales bij en bepalen ze het toptarief, zelfs als hun productiedeel kleiner is.
- Daarnaast nam in 2025 de gasproductie in de EU juist met 8% toe, mede door minder waterkracht door droogte.
Het gevolg? De importrekening liep op tot 32 miljard euro, een stijging van 16% ten opzichte van het jaar ervoor. Het feit dat we recordveel schone energie hebben, betekent dus nog niet dat de prijzen dalen.
De grootste hindernis: niet de productie, maar de netten en opslag
Europa bouwt razendsnel zonne- en windparken, maar de netbeheerders en opslagsystemen kunnen dit tempo niet bijbenen. De belangrijkste problemen zijn:
- Overbelaste netwerkknopen.
- Langzame groei van batterijopslagcapaciteit.
- Ondoordachte grensoverschrijdende verbindingen.
- De toenemende vraag van datacenters en industrie.
In 2025 overschreed de EU voor het eerst de 10 GW aan grootschalige batterijopslag, maar de werkelijke behoefte ligt waarschijnlijk rond de 40-50 GW. Zonder een modernisering van de netten en betere opslag blijft hernieuwbare energie een ‘statistische overwinning’, in plaats van een echte tool om de prijzen te drukken.
Spanje als voorbeeld: veel schone energie, toch dure rekeningen
Spanje produceerde in 2025 maar liefst 42% van zijn elektriciteit uit wind en zon, 10% meer dan het EU-gemiddelde. Echter, door problemen met de netwerkstabiliteit zag het land zich genoodzaakt het gasverbruik met 19% te verhogen, zelfs toen er voldoende hernieuwbare energie beschikbaar was. Het resultaat? Meer gas verbrand dan nodig, een deel van de schone energie bleef onbenut, en 2025 werd het derde duurste jaar voor consumenten.
Dit laat zien dat productie alleen niet volstaat; we hebben infrastructuur, opslag en flexibiliteit nodig.
2026: grijpt Europa zijn schone energiepotentieel?
Experts zijn het erover eens: Europa kan de gasafhankelijkheid definitief achter zich laten. Maar alleen als we:
- de uitrol van batterijen versnellen,
- de netten moderniseren,
- grensoverschrijdende verbindingen uitbreiden,
- flexibelere mechanismen voor vraagbeheer implementeren.
Anders blijven gas en de bijbehorende prijzen de ‘stille arbiter’ van onze energierekening, zelfs als schone energie ruimschoots beschikbaar is.
Het tijdperk van schone energie is begonnen. Nu begint de kunst om er echt van te profiteren.
Europa heeft bewezen dat het meer schone elektriciteit kan produceren dan fossiele brandstoffen. Een historische prestatie. Maar het succes van deze overgang wordt pas echt gemeten als:
- elektriciteitsprijzen stabieler worden,
- het systeem veiliger wordt,
- de afhankelijkheid van import vermindert,
- en consumenten de positieve financiële impact ervan voelen.
De schone energie-revolutie is in volle gang. Nu begint het meest uitdagende deel: ervoor zorgen dat deze revolutie concrete economische en energievoordelen oplevert voor elke Europeaan.
Wat denk jij hiervan? Je mening telt! Laat hieronder een reactie achter of deel dit artikel met je vrienden.
Bron: https://ember-energy.org/latest-insights/european-electricity-review-2026/