Nu de feestdagen weer om de hoek kijken, belooft dit niet alleen extra rust, maar ook verwarring. Welke werkdag wordt ingekort, hoe worden overuren tijdens feestdagen vergoed, wie heeft nu écht recht op ouderschapsverlof, en waarom kan onbetaald verlof een onaangename verrassing worden? Deze vragen duiken elk jaar weer op. Nu het lange weekend nadert, staan de regels van het Arbeidswetboek weer volop in de belangstelling, en gebrek aan kennis leidt vaak tot conflicten.
De dag voor een feestdag: korter, maar niet voor iedereen
Volgens de huidige Arbeidswetgeving in Nederland kent elk jaar 16 officiële feestdagen. Op de dag vóór deze feestdagen wordt de werkdag met één uur ingekort. Deze regel geldt zowel voor werknemers die een volledige werkdag werken als voor deeltijdwerkers. Maar hier schuilt een belangrijke uitzondering: voor werknemers met een verkorte arbeidsduur wordt de dag voor een feestdag juist niet ingekort. Dit geldt voor specifieke beroepsgroepen, zoals onderwijzers of kinderopvangmedewerkers, wier werktijden via aparte overheidsbesluiten zijn vastgelegd.
Als de werkdag om organisatorische redenen of vanwege continuïteit – denk aan productie of detailhandel – niet ingekort kan worden, mag dat extra uur niet zomaar ‘verdwijnen’. Het uur moet worden uitbetaald als overwerk. Dit wordt vaak een onaangename financiële verrassing.
Werken op feestdagen: de duurste uren
Niet iedereen is zich ervan bewust dat er de hoogste overwerktarieven gelden op feestdagen. Voor overwerk op een rustdag of ’s nachts moet een werknemer minimaal 200% van het normale salaris ontvangen. Maar voor overwerk op een feestdag of in de nacht van een feestdag ligt dit tarief nog hoger: minimaal 2,5 keer het normale salaris.
Een cruciaal detail: zowel overwerk als werken op feestdagen mag alleen met toestemming van de werknemer. Er zijn alleen uitzonderingen in zeer dringende gevallen, zoals het uitvoeren van onvoorziene, voor de samenleving belangrijke werkzaamheden of om een ramp te voorkomen.
Ouderschapsverlof en vrije dagen: De realiteit
Voor werknemers met kinderen voorziet de wet in extra vrije dagen, maar in de praktijk worden deze vaak verward. Per drie maanden mag één vrije dag opgenomen worden door ouders met één kind jonger dan 12 jaar. Ouders met twee kinderen jonger dan 12 jaar, of een kind met een beperking, krijgen per maand één extra vrije dag. Voor wie drie of meer kinderen jonger dan 12 jaar opvoedt, of twee kinderen met minimaal één kind met een beperking, geldt een recht op twee vrije dagen per maand.
Voor deze dagen wordt het gemiddelde salaris betaald, dus het zijn geen ‘gratis’ dagen. Bovendien kunnen ouders die een kind tot 14 jaar opvoeden en geen recht hebben op ouderschapsverlof, op 1 september gebruikmaken van een betaalde halve dag.
Verlof en onbetaald vrij: het zit anders
Werknemers die een langer weekend plannen, vragen vaak om vakantiedagen, onbetaald verlof of vrije tijd. Alle verzoeken moeten echter ingediend worden volgens de procedure van de werkgever, meestal vastgelegd in het bedrijfsreglement. Hierin staat vermeld hoe lang van tevoren een verzoek moet worden ingediend, aan wie het gericht moet worden en hoe de werknemer op de hoogte wordt gebracht van de beslissing.
Goed om te weten: de werkgever is verplicht om onbetaald verlof toe te kennen als de werknemer vanwege dringende familiale redenen, ziekte of een ongeval onmiddellijk aanwezig moet zijn. Onbetaald verlof dat een volledige werkdag of langer duurt, heeft geen wettelijk maximum. Het kan dus erg lang duren.
Echter, hier schuilt een significant risico dat vaak wordt verzwegen: tijdens onbetaald verlof is de werknemer niet verzekerd voor sociale zekerheid. Dit betekent dat een langer ‘gratis’ verblijf thuis latere gevolgen kan hebben die pas later duidelijk worden.
De lange weekenden lonken, maar de nuances in de Arbeidswetgeving laten één ding duidelijk zien: zowel voor werknemers als werkgevers kunnen fouten in deze periode duurder uitpakken dan één extra vrije dag.
Welke van deze valkuilen kwam jou als eerste ter ore?