Rond de jaren ’70 leek de Sovjet-Unie wel één grote, eindeloze bouwput. Steden werden overspoeld met uniforme, grijze prefab-flats die stuk voor stuk op elkaar leken. Hoewel deze ‘chroesjtsjovka’s’ en ‘brezjnevka’s’ de woningsnood oplosten, begon de overheid zich steeds meer zorgen te maken over de architectonische eentonigheid. Grauwe slaapwijken verveelden niet alleen de bewoners, maar ook de partijleiders. Ze wilden de wereld de technische moed, de ingenieurskwaliteiten en de socialistische moderniteit van het land tonen. En juist toen, in de aanloop naar de Olympische Spelen van Moskou in 1980, ontstond een idee dat zelfs nu nog futuristisch klinkt: woongebouwen die vanuit de lucht zouden lijken op gigantische, perfecte cirkels.
De illusie van de Olympische ringen en ingenieuze slimheid
Architectuurhistorici en onderzoekers melden dat er destijds een duidelijke visie heerste achter de schermen. Er waren plannen om exact vijf van deze ronde woonblokken te bouwen, die vanuit de ruimte of het raam van een vliegtuig eruit zouden zien als een architectonische openbaring van de Olympische ringen. Dit moest een groots monument worden voor het aanstaande sportevenement.
De architect en de ingenieur achter het ontwerp
De getalenteerde architect Jevgenij Stamo en de inventieve ingenieur Aleksandr Markelov namen deze monumentale taak op zich. Ze stuitten echter op een flink probleem: voor zulke woningen was er geen speciale productie van gebogen panelen. Het oprichten van nieuwe fabrieken voor slechts één project was simpelweg te duur.
De ingenieurs bedachten een briljant eenvoudige, maar gedurfde oplossing. Ze besloten de standaard rechthoekige betonplaten die voor huizen werden gebruikt, te monteren met een kleine hoek van slechts zes graden. Deze minimale afwijking bleek voldoende om een negen verdiepingen hoog gebouw met meer dan negenhonderd appartementen geleidelijk en natuurlijk in een gesloten cirkel te ‘draaien’.
De eerste verrassing: scheve muren en nutteloze hoeken
In eerste instantie leek het project een ongelooflijk succes, maar de euforie duurde niet lang. Zodra de eerste gelukkige nieuwe bewoners de sleutels van deze als prestigieus beschouwde appartementen ontvingen, stuitten ze op een harde en zeer ongemakkelijke realiteit waarover de ontwerpbureaus zweegden.
Het grootste en meest irritante probleem waren de scheve ruimtes. Doordat het huis rond was, waren de muren binnenin niet parallel. De kamers hadden een trapeziumvorm en de muren liepen in een lichte, maar duidelijke boog.
De meubelindustrie in de Sovjettijd produceerde niets dat geschikt was voor zulke ongebruikelijke ruimtes. Mensen die standaard, rechte en massieve woonkamermeubels of kasten kochten, konden deze nergens goed kwijt. Er ontstonden grote kieren tussen de meubels en de muur, en in de hoeken vormden zich volkomen onhandige ‘dode zones’ die praktisch nutteloos waren.
Akoestisch hel: als de tuin verandert in een gigantische resonator
De tweede verrassing, die het dagelijks leven van de bewoners in een ware hel veranderde, was de akoestische ramp. De gigantische, gesloten ronde tuin fungeerde als een perfecte, gigantische resonator of een oud theater. Geluidsgolven kaatsten terug tegen de gebogen muren, verdwenen niet, maar reisden in een cirkel en werden steeds sterker.
Bewoners klaagden dat de akoestiek zo gevoelig was dat zelfs een fluistering of een rustig gesprek op een bankje bij de ene trappenhuis moeiteloos te horen was op de bovenste verdiepingen aan de andere kant van het gebouw. Als kinderen in de tuin speelden, klonk het geluid alsof er een rockconcert in je woonkamer plaatsvond. Over enige privacy of rust met open ramen in de zomer kon geen sprake zijn.
Eeuwige schemering en gevaarlijke schimmel
Het derde en meest gevaarlijke probleem voor de gezondheid was de eeuwige schemering en vochtigheid. Hoewel het gebouw van buitenaf indrukwekkend oogde, blokkeerde de gesloten geometrische vorm van de gebouwen de natuurlijke zonlichttoetreding tot de binnentuin. In appartementen waarvan de ramen uitsluitend op de tuin gericht waren, scheen de zon vrijwel nooit.
Mensen leefden in een constante schemering en moesten zelfs midden op de dag hun elektrische lampen aansteken. Nog erger: de gesloten ruimte in de tuin zorgde voor geen natuurlijke luchtstromen en tocht. In de winter en herfst hoopte zich door drastisch onvoldoende ventilatie voortdurend condensatie op de ramen. De hoeken van muren werden vochtig, de kamers roken zwaar, en de kamers begonnen letterlijk te ‘bloeien’ met zwarte schimmel, wat ademhalingsaandoeningen veroorzaakte.
Misgelopen experiment en een les voor toekomstige generaties
Ondanks het beginnige enthousiasme van de overheid en de wens om de wereld te verbazen, dwong de harde realiteit de ingenieurs snel tot de grond. Het bleek dat dergelijke constructies niet alleen ongemakkelijk waren voor bewoners, maar ook afschuwelijk onzuinig. Niet-standaard constructieve oplossingen vereisten enorme grondoppervlakken, onderhoudswerkzaamheden waren complex en duur, en de voortdurende klachten van bewoners vulden de emmer.
Dit was het definitieve einde van het idee van vijf ‘olympische ringen’. Van de geplande huizen werden er slechts twee gebouwd, en het experiment werd in stilte beëindigd. Tegenwoordig trekken deze overgebleven ronde huizen nog steeds de aandacht van nieuwsgierige toeristen en architectuurliefhebbers. Maar voor degenen die er dagelijks wonen en strijden met de erfenis van de Sovjet-ingenieurswetenschap, lijken ze meer op een cynisch monument van architectonische ambitie. Het is een heel duidelijk en pijnlijk bewijs dat wanneer architectonische vorm boven de behoeften van de gewone mens wordt geplaatst, zelfs de meest indrukwekkende ideeën gedoemd zijn te mislukken.
Heeft u ooit in een woning gewoond met ongebruikelijke architectuur? Deel uw ervaringen in de reacties!