Tropische virussen voelden lange tijd als een ver van ons bed show, iets voor de verre reizen naar exotische oorden. Maar de realiteit verandert sneller dan we kunnen bevatten. Wetenschappers slaan alarm: het chikungunyavirus, ooit beperkt tot tropische gebieden, breidt zich nu ongekend snel uit in Europa. De recente uitbraken in 2025 zijn zorgwekkend en duiden op een blijvende aanwezigheid die we niet langer kunnen negeren.
Wat voorheen de ziekte van de tropen was, vestigt zich nu stevig op ons continent. Klimaatverandering en de noordwaartse opmars van de tijgermug (Aedes albopictus) spelen hierbij een cruciale rol. Het is tijd om wakker te worden, want deze virus kan ook jouw zomer plannen flink verstoren.
Waarom dit virus zich sneller verspreidt dan verwacht
Schokkend nieuws uit 2026: Brits onderzoek onthulde dat de tijgermug het chikungunyavirus kan overdragen, zelfs bij temperaturen rond de 13-14 °C. Dit is een stuk lager dan men eerder dacht.
Lagere temperatuurgrens
Deze nieuwe kennis betekent dat de periode waarin het virus zich kan verspreiden in Zuid-Europa (denk aan Spanje, Italië, Griekenland) langer dan zes maanden per jaar is. Zelfs in landen als België, Frankrijk en Duitsland is het risico nu drie tot vijf maanden per jaar aanwezig.
Klimaat als aanjager
Volgens hoofdonderzoeker Sandeep Tegar van het UK Centre for Ecology & Hydrology, warmt Europa twee keer zo snel op als de rest van de wereld. Dit voorspelt een verdere opmars naar het noorden, wat slechts een kwestie van tijd is.
2025: Een Recordjaar voor Uitbraken
De waarschuwingen van wetenschappers leken dit jaar bewaarheid te worden. 2025 wordt een keerpunt in de Europese epidemiologische geschiedenis, met een recordaantal lokale chikungunya-uitbraken:
- Massale gevallen in Frankrijk en Italië: Frankrijk rapporteerde ongeveer 800 lokaal opgelopen gevallen in 2025, vergeleken met slechts zo’n 30 in het decennium daarvoor. Italië had eveneens te maken met significante uitbraken.
- Virus rukt op naar het noorden: Voor het eerst is er een lokaal geval in de Franse Elzas-regio vastgesteld, wat uitzonderlijk is voor die breedtegraad en duidt op een uitbreiding van het risicogebied naar het noorden.
- Nieuw Europees record: In totaal waren er 27 lokale chikungunya-uitbraken in Europa in 2025, het hoogste aantal ooit gemeten.
Wat is chikungunya en waarom is het gevaarlijk?
Chikungunya is een RNA-virus dat wordt overgedragen door infecteerde muggen van het geslacht Aedes, die vooral overdag actief zijn. De symptomen kunnen behoorlijk heftig zijn.
Zware symptomen
De ziekte kenmerkt zich door plotseling hoge koorts en vooral zeer hevige, uitputtende gewrichtspijn. Dit kan je dagelijks leven flink belemmeren.
Langdurige gevolgen
Hoewel sterfgevallen zeldzaam zijn, kan de gewrichtspijn maanden of zelfs jaren aanhouden, waardoor bewegen en werken ernstig wordt bemoeilijkt. Ouderen (boven de 65) en mensen met chronische aandoeningen lopen een verhoogd risico op ernstige complicaties.
Hoe bescherm je jezelf tijdens het reizen?
Gezien het feit dat het virus zich via muggenbeten verspreidt en muggen gedijen in warme, stilstaande wateromgevingen, is fysieke bescherming de sleutel. Gelukkig zijn er stappen die je kunt nemen om het risico te minimaliseren.
Vaccinatie
In juni 2024 keurde de Europese Commissie het eerste chikungunya-vaccin ter wereld goed: ‘Ixchiq’, bedoeld voor volwassenen vanaf 18 jaar. Hoewel het vaccin in Nederland geregistreerd is, kan de daadwerkelijke beschikbaarheid nog beperkt zijn.
Juiste kleding
Wanneer je risicogebieden bezoekt, draag dan lichte kleding die een groot deel van je lichaam bedekt (lange mouwen en broeken). Dit is een simpele, maar effectieve barrière.
Muggensprays en omgeving
Het gebruik van muggenwerende middelen is essentieel. Maak ook je directe leefomgeving muggenvrij: verwijder stilstaand water in bijvoorbeeld bloempotten of emmers, zodat muggen zich niet kunnen voortplanten.
Het Nationale Centrum voor Volksgezondheid (RIVM) raadt aan: als je terugkeert uit Zuid-Europa of andere endemische gebieden en binnen 1 tot 12 dagen plotseling koorts, hevige gewrichts- of hoofdpijn krijgt, neem dan direct contact op met een arts. Vertel de arts altijd over je recente reiservaringen.
Wat vind jij van deze ontwikkeling? Ben je je meer bewust van het risico op muggenoverdraagbare ziekten in Nederland?