Je kent de zon als een constante, felle schijf aan de hemel. Maar wist je dat deze stralende ster constant verandert? Recent observeerden astronomen een opmerkelijke gebeurtenis die de dynamische aard van onze zon benadrukt. Dit is waarom je dit nieuws juist nu wilt lezen.
De zon: Opvallend ‘schoon’ aan de hemel
Op 22 februari jongstleden registreerde NASA’s Solar Dynamics Observatory (SDO) iets bijzonders: geen enkele zonnevlek was zichtbaar op de zonneschijf. Dit was ook al niet meer gebeurd sinds 8 juni 2022.
Geen donkere regio’s. Geen sporen van activiteit. Alleen een egaal gloeiende, heldere bol. Zonnevlekken zijn koelere gebieden op het oppervlak van de ster, gekenmerkt door intense magnetische activiteit. Ze zijn vaak de oorsprong van zonnevlammen en coronale massa-ejecties.
Een zonneschijf zonder vlekken is daarom geen dagelijks tafereel, zeker niet nu we in een periode van hoge activiteit zitten.
De 11-jarige cyclus nadert een keerpunt
De activiteit van de zon volgt grofweg een cyclus van 11 jaar. Tijdens de maximumfase is het oppervlak rijk aan zonnevlekken, vinden er veel vlammen plaats en neemt het ‘ruimteweer’ toe. In de minimumfase wordt de zon aanzienlijk rustiger.
In de tweede helft van 2024 bereikte de zon haar maximale activiteit. We zagen talloze zonnevlekken, waarvan sommige gigantisch waren – vele malen groter dan de aarde. Soms waren ze zelfs zonder telescoop zichtbaar.
De korte episode van een ‘schone’ zon eind februari kan echter wijzen op een mogelijk keerpunt. Hoewel er op 24 februari weer vlekken verschenen, wordt de periode van twee dagen zonder vlekken als een significant signaal beschouwd.
Wat betekent dit voor Nederland?
Een afname in zonnevlekken duidt meestal op een overgang naar een rustigere fase van activiteit. Dit heeft directe gevolgen voor het ruimteweer, dat onze planeet kan beïnvloeden.
De afgelopen twee jaar toonde de zon een nogal onstuimig karakter. Krachtige zonnevlammen en coronale massa-ejecties stuurden stromen geladen deeltjes richting de aarde. De gevolgen waren voelbaar:
- Geomagnetische stormen
- Heldere poollichtverschijnselen, zelfs op ongebruikelijke breedtegraden
- Tijdelijke storingen in communicatie en navigatie
Poollicht, dat velen associëren met Scandinavië of het arctisch gebied, was de laatste maanden ook in delen van Nederland te zien. Dit was een direct gevolg van de verhoogde activiteit aan de zon.
Minder stormen, minder poollicht?
Een rustigere fase van de zon betekent doorgaans minder krachtige geomagnetische stormen. Dit is goed nieuws voor satellieten, elektriciteitsnetwerken en communicatiesystemen. Maar het betekent ook een kleinere kans op spectaculaire poollichtverschijnselen.
Vanuit astronomisch oogpunt is dit een natuurlijk onderdeel van de cyclus. De zon ‘verzwakt’ niet, maar gaat simpelweg over naar een andere fase van activiteit. Over een paar jaar zullen de vlekken weer toenemen, groeit de activiteit en keren de kosmische vuurwerkuitbarstingen terug.
Dit korte moment van ‘rust’, slechts twee dagen, herinnert ons aan één ding: zelfs het meest stabiele object aan onze hemel heeft zijn eigen ritmische, maar soms onvoorspelbaar ogende, kosmische hartslag.