Je hebt ongetwijfeld de verhalen gehoord, de angstaanjagende posts op sociale media die rondgingen. Een dodelijke vorst greep het land, zo extreem dat het in decennia niet meer is voorgekomen. Deze ijzige realiteit, een die de menselijke weerstand tot het uiterste tart, verspreidde zich als een lopend vuurtje.
Maar wat betekent dit voor jou? Waarom is het belangrijk om te begrijpen hoe deze extreme kou functioneert en hoe je jezelf en je dierbaren kunt beschermen? Het antwoord ligt verborgen in de cijfers, in de vergelijking met het verleden, en in de onverwachte patronen van de Nederlandse winter.
De Koude Genocide: Een Tijdlijn van IJzige Exponentie
De kou had Nederland volledig in zijn greep, een kou zo intens dat het de ‘giljotine van de kou’ werd genoemd. Maar waar kwam deze verlammende vorst vandaan die temperaturen tot een dieptepunt van -32,9 °C bracht, een record dat de 72-jarige geschiedenis van het land herschreef?
Het Verpulverde Record: Joniškis en Šeduva als Zone Nul
Twee weerstations registreerden op die noodlottige dinsdagochtend absolute, verlammende kou. In Joniškis daalde de temperatuur tot een ongekende 32,9 graden onder nul, terwijl Šeduva met 30,1 graden onder nul nauwelijks onderdeed. Zoals de officiële vertegenwoordigers op hun Facebook-pagina aankondigden, had deze ochtend meedogenloos de klimaatgeschiedenis van het land herschreven: het absolute record voor de laagste luchttemperatuur op 17 februari was gemeten.
Tot nu toe was de koudste dag in de geschiedenis slechts 72 jaar geleden, in 1954, toen de thermometer in Vilnius -28,4 °C aangaf. Deze dinsdag was het in Joniškis echter 4,5 graden kouder. Dit drastische verschil maakte het oude record compleet irrelevant en bewees dat de natuur geen genade toonde.
Februari in Nederland: Meer dan Alleen de Afsluiter van de Winter
Februari wordt vaak gezien als de slotfase van de winter, een periode waarin de dagen langer worden en mensen voorzichtig over de lente beginnen te praten. De meteorologische cijfers vertellen echter een ander verhaal: deze maand blijft in Nederland een ware winter, met een duidelijke koude ‘kern’ en scherpe extremen die doen twijfelen of februari wel ‘gemiddeld’ kan zijn.
Als we kijken naar de curves van dagelijkse records en gemiddelde temperaturen in februari, zien we een strikt kader: alle dagen van de maand vallen binnen het bereik van 0 tot 5 graden onder nul gemiddeld. Met andere woorden, dit is de periode van meteorologische winter, waarin zelfs mildere dagen meestal negatief blijven. Dit gegeven is niet alleen belangrijk voor meteorologen; het verklaart waarom februari in Nederland vaak geen genade toont, zelfs als het er visueel uitziet alsof de sneeuw al smelt en de steden grijzer worden.
Nog een verrassing – hoewel februari de op één na koudste maand is, ligt deze slechts heel weinig achter op januari. De gemiddelde temperatuur in de winter is ongeveer -2,5 °C, en in januari ongeveer -2,9 °C. Het verschil is minimaal, maar het creëert de indruk dat februari al ‘beter’ is. Het is feitelijk vaak een psychologisch effect: er is meer licht, maar de kou is nergens verdwenen.
Onverwachte Patroonwisselingen: De Uitersten van de Maand
Het meest interessante deel begint wanneer we februari in segmenten verdelen. Gemiddeld zijn de koudste dagen van 4 tot 8 februari – dit is de periode waarin de winter vaak zijn tanden laat zien, zelfs als het daarvoor rustiger is geweest. De warmste dagen vallen op 20, 24, 27-28 februari. Met andere woorden, de tweede helft van de maand neigt vaker naar opwarming, maar dit betekent niet dat de lente al in aantocht is – het zijn vaak slechts korte ‘vensters’ die snel worden gesloten door terugkerende nachtelijke vorst.
Als we terugkijken naar de afgelopen jaren, zien we nog een duidelijk contrast. Februari 2021 was koud, februari 2022-2024 waren erg warm, en 2025 voldeed aan de norm. Zo’n schommeling illustreert perfect waarom mensen steeds vaker zeggen ‘de winter is er niet meer’ – het ene jaar kan scherp en guur zijn, het andere bijna lenteachtig, vooral als de temperatuur langer boven het vriespunt blijft of ijzel de voorkeur krijgt boven traditionele sneeuw.
Neerslag en de Verraderlijke Februari
Het beeld van neerslag is ook niet uniform. In 2021 en 2025 was de hoeveelheid neerslag lager dan normaal, 2023 was dicht bij normaal, en 2022 en 2024 waren hoger dan gemiddeld. In de praktijk betekent dit dat februari niet alleen koud of warm kan zijn, maar ook heel verschillend kan aanvoelen: droge kou en heldere nachten creëren een heel andere dagelijkse realiteit dan vochtige warmte, wanneer de sneeuw smelt en de steden verdrinken in natte modder.
De Ware Signatuur van Februari: Records en Hun Geografie
Maar de ware ‘handtekeningen’ van februari zijn de records. De laagste luchttemperatuur, maar liefst -42,9 °C, werd op de ochtend van 1 februari 1956 geregistreerd bij het meteorologisch station Utena. Dit is een getal dat nog steeds klinkt als een herinnering aan wat de ‘echte’ versie van de winter kan zijn, wanneer gunstige omstandigheden voor extreem sterke afkoeling ontstaan.
Nog interessanter is dat op 19 van de 28 dagen de minimale luchttemperatuurrecords werden vastgesteld op slechts vier locaties: Utena, Vilnius, Varena en Lazdijai, terwijl het in Varena zelfs zeven keer gebeurde. De conclusie hier is vrij duidelijk: koude records concentreren zich meestal in Zuidoost- en Oost-Litouwen – daar waar in de winter vaker de omstandigheden ontstaan voor sterkere afkoeling, en de vorst extreem ‘scherp’ kan zijn.
Warmterecords: De Andere Kant van Februari
Warmterecords hebben ook hun eigen geografie. De hoogste luchttemperatuur van +16,5 °C werd geregistreerd bij het meteorologisch station Kybartai op 21 februari 1990. En de meeste warmterecords in februari gedurende de hele maand – precies in Kybartai: 10 van de 28 dagen. Nog eens 11 dagen werden de records verdeeld tussen Nida, Šilutė en Varena. Dit toont aan dat februari soms niet alleen kan ‘bijten’, maar ook plotseling bijna lenteachtig kan worden – vooral in bepaalde regio’s, waar luchtcirculatie en lokale omstandigheden vaker de komst van warmere lucht toelaten.
Een Blik op de Tijd: 20e Eeuw versus 21e Eeuw
Nog een feit dat het perspectief op records verandert: maar liefst 21 van de 28 dagen met de laagste luchttemperatuurrecords werden geregistreerd in de vorige eeuw, en slechts zeven dagen in deze eeuw. Ondertussen werden 11 van de hoogste temperatuurrecords gemeten in de 21e eeuw. Dit creëert een duidelijke logica: extreme kou historische records behoren vaker tot de oudere periode, terwijl warmterecords steeds vaker in onze tijd worden ‘ondertekend’.
Februari in Nederland is daarom interessant omdat het een kruispunt is van twee werelden. Gemiddelden lijken vrij stabiel en ‘netjes’, maar de records herinneren ons eraan dat deze maand in elke richting kan exploderen. Het ene jaar sluit het de winter af met strenge minnen, het andere opent het de deuren van de lente met bijna kaswarmte. En juist daarom slaagt februari er elk jaar in om te verrassen: niet omdat het koud is, maar hoe verschillend het die kou – of warmte – presenteert.
Heb jij ook onvergetelijke herinneringen aan extreme kou in Nederland? Deel ze hieronder!