Stel je voor: midden in de nacht, je internet valt uit. Geen paniek, denk je, dat gebeurt wel eens. Maar wat als dit het begin is van een veel groter probleem? De droom van een wereldwijd satellietnetwerk, zoals Starlink, dat ons altijd en overal verbindt, komt gevaarlijk dicht bij een omslagpunt. Wetenschappers waarschuwen dat één onverwachte gebeurtenis onze ruimte-infrastructuur decennialang onbruikbaar kan maken. Lees verder om te ontdekken waarom dit jou direct raakt.
De ruimte is niet langer leeg: botsingen aan de lopende band
De lage aardbaan, die voorheen vrijwel leeg was, is nu een drukke snelweg van duizenden satellieten. Grote spelers zoals Starlink, OneWeb en Amazon Kuiper bouwen gigantische constellaties. Hoewel dit technologisch indrukwekkend is, blijkt uit recent onderzoek dat de situatie zorgwekkend kwetsbaar is geworden. Een groep wetenschappers van Princeton University, onder leiding van Sarah Thiel, vergelijkt het huidige ecosysteem van satellieten met een kaartenhuis: het lijkt stabiel, totdat één verkeerde beweging alles doet instorten.
Hoe dichtbij zijn we?
De realiteit is dat de ruimte rond de aarde al extreem druk is. Tussen de 300 en 600 kilometer hoogte draaien momenteel meer dan 12.000 actieve satellieten. Experts voorspellen dat dit aantal tegen 2030 kan oplopen tot wel 100.000 of meer.
- Onderzoek toont aan dat er gemiddeld elke 22 seconden een ‘nabije passage’ plaatsvindt, waarbij satellieten minder dan 1 kilometer van elkaar verwijderd zijn.
- Binnen het Starlink-netwerk gebeurt dit met een frequentie van ongeveer eens per 11 minuten.
- Gemiddeld moet een Starlink-satelliet zo’n 41 keer per jaar van baan veranderen om een botsing te voorkomen.
Hoewel deze systemen momenteel functioneren door actieve ontwijkingsmanoeuvres, benadrukken wetenschappers dat dit geen teken van kracht is, maar een vereiste voor overleving. Het systeem is afhankelijk van constante communicatie en controle. Zonder dat kan het snel misgaan.
De gevaarlijkste dreiging: zonnestormen
Niet de dagelijkse kleine storingen, maar zeldzame, extreme gebeurtenissen vormen de grootste bedreiging. Hierbij speelt zonneactiviteit een cruciale rol:
- Atmosferische uitzetting: Tijdens krachtige zonnestormen warmt de bovenste atmosfeer op en zet uit. Dit verhoogt de luchtweerstand, waardoor satellieten sneller hoogte verliezen. Ze moeten meer brandstof verbruiken voor correcties, en hun baanvoorspellingen worden onbetrouwbaar.
- Communicatie- en navigatieverstoringen: Sterke geomagnetische stormen kunnen tijdelijk de communicatie, GPS-signalen en zelfs de boordcomputers van satellieten uitschakelen. Wanneer dit gebeurt, worden ze onbestuurbare objecten in een overvolle ruimte.
Een recent voorbeeld was de ‘Gannon’-storm in mei 2024. Meer dan de helft van de satellieten in een lage baan werd gedwongen tot noodmanoeuvres.
De ‘CRASH Clock’: een alarmerende nieuwe indicator
Wetenschappers hebben een nieuwe indicator ontwikkeld: de CRASH Clock (Catastrophic Risk Assessment for Satellite Hypercongestion Clock). Dit geeft aan hoeveel tijd er nog zou zijn totdat een ernstige botsing plaatsvindt, mochten alle satellieten plotseling hun manoeuvreervermogen verliezen.
- In 2018, vóór de explosie van megaconstellaties, was dit nog ongeveer 121 dagen.
- In juni 2025 wordt dit geschat op slechts 2,8 dagen.
- Als de controle slechts 24 uur wegvalt, is er ongeveer 30% kans op een kettingbotsing die grote hoeveelheden ruimtepuin creëert.
Ter vergelijking: de Carrington-storm van 1859, de krachtigste ooit gemeten, zou een systeem weken of maanden kunnen ontregelen – veel langer dan de huidige marge van 2-3 dagen veiligheid.
Waarom dit een wereldwijd risico is
Megaconstellaties bieden ons een wereldwijd, supersnel internet, communicatie in afgelegen gebieden en ondersteuning voor reddingsoperaties. Ze vormen een groeiende ruimte-economie. Maar ze creëren ook de meest kwetsbare infrastructuur uit de menselijke geschiedenis:
- Eén ernstige storing kan het Kessler-syndroom triggeren – een kettingreactie van ruimtepuin die het gebruik van lage banen decennialang onmogelijk maakt.
- Onze moderne beschaving is sterk afhankelijk van satellieten: GPS, financiële transacties, weerberichten, communicatie en militaire systemen.
- Waarschuwingen voor zonnestormen komen slechts een dag of twee van tevoren, wat te kort is om de controle te herstellen als deze verloren gaat.
Wat doen de operators en zijn er oplossingen?
Bedrijven als Starlink en OneWeb werken aan het verbeteren van de weerstand van hun satellieten en installeren geautomatiseerde systemen voor botsingspreventie, evenals back-up banen. Echter, deskundigen benadrukken dat zolang de ruimte overvol blijft en de controle afhankelijk is van één knop, het systeem uiterst fragiel blijft.
Sarah Thiel en haar collega’s dringen aan op internationale samenwerking voor het opstellen van regels voor ruimteverkeer, het limiteren van nieuwe satellieten en het verplicht testen van systemen onder extreme omstandigheden. Momenteel raast de ruimte boven ons hoofd met 28.000 km/u, ogenschijnlijk stabiel. Maar net als een kaartenhuis, kan één krachtige zonnestorm alles doen instorten.
Wat denk jij dat de grootste uitdaging is in het beheer van onze ruimte-omgeving?