Stel je voor: je opent je bank-app en ziet plotseling een onverwacht bedrag op je rekening staan. Een meevaller, denk je nog? Maar voordat je ook maar één cent uitgeeft of enthousiast terugstuurt naar wie dan ook, is het cruciaal om even stil te staan. Waarom? Omdat deze ‘cadeautjes’ vaak de eerste stap zijn in een geraffineerde oplichtingspraktijk die je in ernstige juridische problemen kan brengen.
Je zou denken dat geld terugstorten een nobele daad is, zeker als iemand om hulp vraagt. Helaas is de realiteit een stuk venijniger. Veel mensen trappen in een valkuil die ontworpen is om hen geld afhandig te maken of hun bankrekening te gebruiken voor criminele activiteiten. Het is essentieel om te weten hoe deze fraude werkt en hoe je jezelf kunt beschermen.
Het lijkt een kleine fout, maar het kan een grote nachtmerrie worden
Steeds vaker komt het voor: je ontvangt geld op je rekening dat je niet verwachtte. Soms is het een klein bedrag, soms zelfs aanzienlijk. Kort daarna ontvang je een berichtje, via SMS, Messenger, WhatsApp of een andere app, van de ‘afzender’. Ze leggen uit dat er een fout is gemaakt en vragen je dringend om het geld terug te storten. Dit gebeurt vaak naar een ander kaartnummer, een ander telefoonnummer (via diensten zoals Paysera, Revolut, Twisto) of zelfs met het verzoek om cryptovaluta of cadeaubonnen te kopen.
Het slachtoffer, in de veronderstelling dat ze een goede daad verrichten, stuurt het geld terug. Ze denken dat de zaak daarmee is afgehandeld. Maar niets is minder waar. Een paar dagen of weken later wordt hetzelfde bedrag opnieuw van de rekening afgeschreven, ditmaal via de officiële weg van de bank. De echte begunstigde heeft namelijk een melding gedaan van een ‘foutieve transactie’.
Waarom niet zomaar terugstorten? De gevaren van deze oplichting
In andere gevallen dreigt de ‘afzender’ met juridische stappen vanwege ongerechtvaardigde verrijking of zelfs fraude. Dit klinkt beangstigend, maar hoe werkt het precies en waarom moet je absoluut niet zomaar geld overmaken naar een ander adres? Dat leggen we je in dit artikel uit.
Kan een zender een overboeking zomaar terugdraaien?
Nee, in Nederland en de hele SEPA-zone is het vrijwel onmogelijk om een bankoverschrijving terug te draaien zodra het geld op de rekening van de ontvanger is bijgeschreven. Je bank mag niet zomaar geld van jouw rekening halen zonder jouw toestemming. Als de oorspronkelijke afzender contact opneemt met zijn bank, zal de bank hooguit proberen jouw contactgegevens te bemiddelen en jouw bank vragen om te assisteren bij de teruggave. De enige manier om het geld terug te krijgen, is via jou als ontvanger.
Kan de oplichter je echt aanklagen voor niet-teruggave?
Theoretisch gezien wel. Als je geld ontvangt waar je geen recht op hebt en weigert dit terug te geven, kan dit inderdaad worden gekwalificeerd als ongerechtvaardigde verrijking (conform de Nederlandse wetgeving). Een rechter zou je waarschijnlijk verplichten het bedrag alsnog terug te betalen.
Maar, de oplichters hebben hier helemaal geen belang bij. Zij mikken op snelle, anonieme geldstromen en hebben geen tijd of zin in langdurige juridische procedures die identiteitsverificatie vereisen. Hun belang ligt elders.
De gevaarlijkste route: geld ‘wassen’ via jouw rekening
Een veelvoorkomende en gevaarlijke methode is het gebruik van jouw bankrekening voor het witwassen van geld. Oplichters krijgen toegang tot andermans bankrekeningen, vaak via phishing, malware of gestolen gegevens. Vervolgens sturen ze gestolen geld naar een willekeurig persoon (jou dus). Daarna nemen ze contact met je op, verzinnen een verhaal over een ‘foutieve overboeking’ en vragen je het geld terug te storten naar een ‘schone’ rekening (vaak een buitenlandse kaart, een Revolut-, Wise- of Paysera-account).
Als jij dit geld naar het opgegeven adres overmaakt, wordt jouw rekening onbewust een schakel in een witwasketen. De politie of financiële opsporingsdiensten kunnen je rekening blokkeren en een vooronderzoek starten wegens het witwassen van geld. Bewijzen dat je niet wist van de criminele bedoelingen en geen medeplichtige was, kan ontzettend moeilijk en kostbaar zijn.
Wat te doen als je onverwacht geld ontvangt?
Dit is de gouden regel om jezelf te beschermen:
- Wacht met actie. Verspil het geld niet en maak het vooral niet over naar een ander adres, zeker niet als er via telefoon of een bericht om gevraagd wordt.
- Controleer de transactie. Kijk in je bank-app wie de afzender is, wat de omschrijving is, en wanneer de transactie plaatsvond.
- Neem onmiddellijk contact op met je bank. Als de afzender je volkomen onbekend is, neem dan direct contact op met je bank (bijvoorbeeld ABN AMRO, ING, Rabobank, Knab, Bunq, Revolut etc.). Gebruik hiervoor de beveiligde berichtenfunctie in de app of bel het servicecentrum.
- Vraag om blokkering/reservering. Vraag je bank om het bedrag te blokkeren of te reserveren en een officiële terugboeking naar de oorspronkelijke afzender te initiëren. Dit is de veiligste weg. De bank zal dan zelf contact opnemen met de bank van de afzender.
- Laat de bank het regelen. Als de afzender heeft gebeld of gemaild en vraagt om terugboeking naar een ander adres, doe dit dan onder geen enkele omstandigheid! Dit is vrijwel altijd een vorm van fraude. Meld dit direct bij je bank en eventueel bij de politie (via 112 of het politiebureau).
- Wees geduldig. Als je twijfelt, wacht dan een paar dagen. Een legitieme afzender die een fout heeft gemaakt, zal via zijn eigen bank contact opnemen en geen dreigementen uiten of vragen om geld naar een ander adres over te maken.
Kortom: Je ontvangt onverwacht geld? → Doe zelf niets → Neem contact op met je bank → Laat de bank het terugsturen regelen. Zo voorkom je niet alleen geldverlies, maar ook serieuze juridische problemen.
Blijf alert, want dergelijke frauduleuze schema’s worden steeds populairder. Jouw veiligheid is het belangrijkst.