Terwijl bedrijven en burgers zoeken naar financiering voor groei of een huis, liggen er gigantische sommen geld in bankkluizen die niet aangeraakt kunnen worden. Nieuw onderzoek onthult een schokkende waarheid: vanwege te strenge en conservatieve bureaucratische regels heeft de Europese economie een astronomisch bedrag van 1,5 biljoen euro niet bereikt. Het lijkt erop dat winsten van banken, in plaats van leningen te worden, gedwongen worden ‘ingevroren’ door toezichthouders.
Het onderzoek van de European Banking Federation (EBF) en de Global Association of Risk Professionals (GARP) toont aan dat het Europese bankwezen een gevangene is geworden van zijn eigen veiligheid. Hoewel banken winstgevend zijn, keert een groot deel van het verdiende geld simpelweg niet terug in de economie.
90% van de winst – niet voor leningen, maar ‘in de la’
De data van analisten zijn meedogenloos. Na analyse van de activiteiten van 15 grote Europese banken, die tweederde van alle marktbezittingen beheren, komt verbazingwekkende statistiek naar voren. In de periode 2022-2024 hebben deze banken een ingehouden winst van €112,6 miljard opgebouwd.
Zou je logischerwijs denken dat dit geld is omgezet in nieuwe leningen aan bedrijven en burgers? Helaas. Maar liefst €102 miljard – ofwel 90% van het totale bedrag – is gedwongen bestemd voor nieuwe, aanvullende kapitaalvereisten, en niet voor de markt.
Volgens schattingen van de EBF, als deze €102 miljard zou zijn vrijgegeven volgens de metrieken van de Europese Centrale Bank, had dit kunnen leiden tot leningen ter waarde van meer dan 1,5 biljoen euro. Dat is een bedrag dat het concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven in wezen had kunnen veranderen.
Heeft Brussel te ver gedreven?
De auteurs van het onderzoek benadrukken een belangrijk nuance: wereldwijde standaarden zijn hier niet de oorzaak. Centrale banken over de hele wereld passen breed de zogenaamde Basel kapitaal- en liquiditeitsvereisten toe, en deze zijn in deze periode niet veranderd.
Het probleem ligt in Europa zelf. De bevriezing van een enorme hoeveelheid fondsen is puur te wijten aan het feit dat op het Europese continent in de afgelopen jaren aanvullende, specifieke Tier 1-kapitaalbuffers (CET1) zijn ingevoerd. Simpel gezegd, Europa heeft besloten ‘heiliger dan de paus’ te zijn en strengere regels toe te passen dan de rest van de wereld.
Nederlandse bankvertegenwoordigers: we zijn veilig, laat ons werken
De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), die lid is van de EBF, is het er ook mee eens dat de teugels te strak zijn aangetrokken. De vereniging schat dat het Europese bankwezen sinds 2010 niet alleen aan alle weerbaarheiddoelen heeft voldaan, maar deze zelfs heeft overtroffen. Echter, aan het begin van dit decennium werden de eisen verder aangescherpt, zonder rekening te houden met de werkelijke situatie.
“Samen met de EBF roepen we de beleidsmakers op het continent op om terug te keren naar de Basel-standaarden. Dit zou het Europese bankwezen helpen kapitaal efficiënter te gebruiken op een moment dat een aanzienlijke stijging van de kredietvraag wordt voorspeld”, zegt Eivilė Čipkutė, voorzitter van de NVB, over de situatie.
Bankvertegenwoordigers zijn het er unaniem over eens: het systeem is momenteel duurzaam, extreem conservatief en veilig. De grootste uitdaging is momenteel niet de stabiliteit van de banken, maar het stroppende concurrentievermogen van het bedrijfsleven, dat dringend toegang tot financiering nodig heeft.
Nederland – een fenomeen op Europese schaal
Interessant is dat Nederland, zelfs met strenge eisen, uitzonderlijke resultaten laat zien. Volgens gegevens van De Nederlandsche Bank draait de motor van zakelijke kredietverlening in ons land een stuk sneller dan bij onze buren.
Eind derde kwartaal 2025 bereikte de portefeuille van zakelijke leningen die actief zijn in Nederland €13,9 miljard. Sinds 2020 is dit portfolio met maar liefst 86% gegroeid.
Nog indrukwekkender is het jaarlijkse groeipercentage. In september bedroeg dit 20,2% – dit is absoluut het beste cijfer in de gehele eurozone, dat het algemene gemiddelde zelfs zeven keer overtreft. Dit toont aan dat Nederlandse bedrijven hongerig zijn naar investeringen, en banken er, ondanks Europese beperkingen, in slagen groei te financieren, hoewel het potentieel nog groter zou kunnen zijn.
Hoe kunnen we ervoor zorgen dat dit geld terugvloeit naar de economie zonder de stabiliteit in gevaar te brengen?