U denkt dat wintergroen overal hetzelfde staat? Fout. De plek waar u uw planten zet bepaalt of ze zich terugtrekken of juist vol leven blijven tot in maart. Een zuidmuur kan wonderen doen; een drassige laagte aan de rand van uw tuin maakt datzelfde plantje kansloos. Ik schrijf dit als iemand die genoeg gesneuvelde heideplanten heeft gezien om hardop te zuchten — en genoeg successen om tips te delen die echt werken.
De belangrijkste vuistregels — simpel en direct
- Oriëntatie: zuid = warm en zonnig, noord = koel en vochtig.
- Wind: zet kwetsbare planten uit de wind of creëer een windscherm.
- Drainage: winter is nat — liever iets te droog dan te nat.
- Microklimaat: een muur, schutting of stenen border kan een paar graden schelen.
Waar u heide, skimmia en coniferen moet zetten
Heide (Erica), skimmia en veel coniferen gedijen op plekken met goede afwatering en enige beschutting. Een licht hellend zuidwesten is ideaal — zon overdag, koelte ’s nachts. Skimmia geeft bovendien bessen bij een halve schaduwplek bij de voordeur; dat geeft kleur en is handig als u langskomt met boodschappen.
Geen laagte houden: vermijd vorstzakken
Die mooie hoek achterin de tuin waar water blijft staan? Dat is een vorstzak in de winter. Koudere lucht daalt en verzamelt zich daar — planten bevriezen sneller. Zet er liever siergrassen of natte-plek planten, of verbeter de afwatering met grind en verhoogde borders.
Planten in potten: extra zorg nodig
Potplanten bevriezen sneller dan planten in volle grond. Zet potten dicht bij de huismuur, liefst op de loefzijde, en gebruik isolerende materialen onder de pot (houten plank, piepschuim). Kies winterharde soorten of geef tijdelijke bescherming met jute of vliesdoek als het extreem koud wordt.
Wat werkt bij winderige kusttuinen
Woon je in Zeeland of langs de Noordzeekust? Kies struiken met leerachtige bladeren (Ilex, Taxus, Rhamnus) en plant ze in groepen achter een tijdelijk windscherm. Een heg of een rij stapelmuurtjes breekt de wind en beschermt groen dicht bij de grond — dat scheelt vorstschade en verdamping.
Praktische checklist bij het planten
- Controleer de grond: zanderig of klei? Pas plantkeuze en drainage aan.
- Plant in herfst of vroege lente voor betere wortelgroei.
- Mulch met organisch materiaal: houdt vocht en temperatuurschommelingen.
- Groeperen helpt: planten houden elkaar iets warmer en verminderen windschade.
- Gebruik thermische massa: stenen of een muur absorberen en geven warmte terug.
Praktische voorbeelden uit de Nederlandse tuin
Voor een Amsterdamse stadstuin: zuidmuur met skimmia en klimop, potten op isolatieplaten. Voor een Drentse tuin: verhoogde borders met heide en siergrassen, windscherm aan de westkant. Voor een Zeeuws perceel: windvaste Ilex-rij achter lage stapelmuur. Kleine aanpassingen zoals deze geven echt verschil in overleving en uitstraling.
Een laatste tip: ga een rondje door uw tuin met een notitieblok en beoordeel per vierkante meter. U zult merken dat één kleine verplaatsing van een plant soms genoeg is om hem de winter te laten overleven.
Heeft u een plek in uw tuin waar niets wil groeien? Beschrijf hem hieronder — ik denk graag mee en deel wat praktische opties.